Kristiligar bøkur til andliga uppbygging
Heimamissiónsforlagið (HMF) gevur út og selur kristiligar bøkur til andliga uppbygging.
Bíbliu-App - nú eisini til iPhone & iPad
Bíbliu-App, við Dahl/Viderø Bíbliuni, til iPhone, iPad og Android snildfonir frá Føroyska Bíbliufelagnum.
Kunngerðir
Møtir, gudstænastur og onnur kristilig tiltøk. Les meira...
Lýs á kristin.fo
Lýsingarprísir á kristin.fo eru bíligir. Ring ella skriva og fá eitt gott tilboð.
Bønarsíðan
Bønarsíðan: Send tíni bønarevni til Kristin.fo og vit seta tað á hesa síðuna skjótast til ber...


Gleðist um stund í ljósi Doyparans

23.06.2017 - 06:42 - Kelda: folkakirkjan.fo

Umframt ólavsøku man jóansøka vera ein av teim døgunum við søkunavni, sum best er kendur í okkara tíð. Navnið hevur dagurin eftir Jóhannesi Doyparanum, og hann verður hildin sum føðingardagur hansara. Hjá øðrum halgimennum er tað vanliga bara deyðsdagurin, sum hildin verður; men tað er hann eisini hjá Jóhannesi. Kristindómurin roknar Jóhannes sum undanmann Jesu.

Farið er um longsta dag og leygardagin 24. juni er jóansøka, hildin til minnis um føðing Jóhannesar doyparans. Kirkjan hevur upprunaliga roknað honum tveir halgidagar: Føðingardagin 24. juni og deyðsdagin 29. august, tá hann varð hálshøgdur. Vanligt er annars einans at minnast deyðsdagin hjá halgimennum; ella tann dagin, bein teirra vórðu løgd í skrín.

Sambært Lukasar evangeliinum er Jóhannes seks mánaðir eldri enn Jesus og er tí føðingardagur hansara ásettur til 24. juni. Fyri kristna tíð vóru bæði føðingardagur Jóhannesar og føðingardagur Jesu sólstøðuveitslur, hildnar samsvarandi trúaruppfatan fólksins tá.

Jóhannes Doyparin var sonur prestin Zakarias og Elisabeth, ið var skyldkona Mariu, móður Jesu. Hann var ferðaprædikari og doypti Jesus í Jordaná. Um hann segði Jesus: »Eingin av kvinnubornum er størri profetur enn Jóhannes.« (Luk. 7,28)

Elisabeth var farin um barnsburðaraldur, tá Jóhannes var føddur. Sambært Lukasar evangeliinum (1,5-23) var fyriboðanin um henda barnsburð givin av eingli.

Talar við fólkið sum ferðaprædikari

Tá Jóhannes var um 25 ára gamal ferðaðist hann millum fólkið sum prædikari. Høvuðsboðskapur hansara var: »Vendið um, tí ríki Guds er í nánd.« Og tey, ið játtaðu syndir sínar, doypti Jóhannes í Jordaná, teirra millum menn, ið gjørdust lærusveinar Krists; og sjálvur fór Jesus til hansara at verða doyptur.

Jóhannes segði síðan um Jesus: »Sí, Guds lambið, sum ber synd heimsins. Hann er tann, sum eg segði um: Aftan á meg kemur maður, sum hevur verið undan mær; tí at hann var fyrr enn eg.« (Jóhs. 1,29-36).
Stutt eftir varð Jóhannes settur í fangahús, tí at hann hevði átalað Heródes kong Antipas fyri at hava tikið Heródias til konu; hon hevði áður verið kona hálvbróður hans.

Úr fangahúsinum fylgdi Jóhannes við gerningi Jesu og læt boð fara til hansara við spurningum (Luk. 7,19-29). Ein dagin í ovurhuga lovaði Heródes kongur Salomu, dóttur Heródias, alt eftirynskjandi. Móðir hennara teskaði henni bøn í oyra, at hon skuldi biðja um høvur Jóhannesar doyparans. Sambært Matteusar evangeliinum (14,1-12) varð hetta ynski eftirlíkað henni.

Heródias var dóttir Aristobulus, ið var næstelsti sonur Heródes Stóra. Hon var gift við farbróðuri sínum, Rudis Filipi, men varð skild frá honum móti vilja hansara og gifti seg aftur við yngra bróðuri hansara, áðurnevnda Rudisi Antipas. Og tað er hesum, Jóhannes Doyparin talar revsandi við kong og tí settur í fangahús og hálshøgdur. Eyðsæð er, at Heródias hevur verið ónd kvinna og at hon hevur havt størstu skuldina í hesum (Matt. 14,1 o.s.fr. og Luk. 9,7-9).

Soleiðis varð – sum Augustin kirkjufaðir málber seg – eitt lyfti hildið við eini brotsgerð.
Einastu frásøguna um føðing Jóhannesar fáa vit í Lukasar evangeliinum. Gabriel høvuðseingil sýndi seg fyri Zakariasi og segði honum, at kona hansara fór at eiga son og at tey skuldu kalla hann Jóhannes.
Men av tí at Zakarias ikki trúði boðum eingilsins, gjørdist hann málleysur, og tað var hann líka til barnið varð føtt. Næstingarnir vildu, at drongurin skuldi eita Zakarias sum pápin. Hann skrivaði tí niður, at navn hansara er Jóhannes. Eftir hetta kundi hann aftur tala (Luk. 1,5-25 og 1,57-66).

Stundum verður rikið framundir, at Jóhannes hevur livað í sama stranga trúaraga sum essenar í Qumran við Deyðahav. Har er toft av halgidómi, og í helli í fjallalíð omanfyri vórðu í leirkrukkum funnar tær sonevndu Deyðahavsrullurnar við teksti úr Gamla Testamenti. Hetta hendi í 1947, tá ein smaludrongur kreyp inn í hellið at leita eftir lambi, sum var vilst úr fylginum.

Spádómsorð um Jóhannes eru søgd í Jesaja 40,3 og í Malakiasi 3,1. Hann var av prestaætt bæði í faðirlegg og móðurlegg.

Av sonnum eitt Harrans vitni

Kristindómurin roknar Jóhannes Doyparan sum undangongumann Jesu (Luk. 1,17). Fimtanda árið, ið Tiberius var keisari (ár 25 e.Kr.) steig Jóhannes fram og fór at tala við fólkið (Luk. 3,1-20).

Nógv fólk komu saman at hoyra talu hansara. Tey vistu um hendingina í sambandi við føðing hansara, um fráhaldandi lív hansara í oyðimørkini, og fólk væntaðu, at teimum skuldi verða sendur stórur maður.

Jødar sendu prestar og levitar úr Jerúsalem at spyrja Jóhannes, hvør hann var. Tey hugsaðu kanska, at hetta var Kristus, sum tey øll væntaðu, men Jóhannes svaraði, at tað var hann ikki. Um seg sjálvan segði hann einans hetta: »Eg eri rødd á einum, sum rópar í oyðimørkini: Gerið beinan veg Harrans, eins og Jesaja profetur hevur talað.« (Jóhs. 1,23).

Tá Jesus kom til Jóhannesar við Jordaná at verða doyptur, ivaðist Jóhannes í hesum, men Jesus segði, at soleiðis skuldi verða gjørt. Jóhannes sigur, at tá fyrstani kendi hann, at Jesus var Kristus, sum koma skuldi (Jóhs. 1,31-34).

Jóhannes var av sonnum eitt Harrans vitni. Sjálvur segði seg einki vera uttan ein, sum í oyðimørkini rópar, men Jesus segði um hann: »Hann var hin brennandi og skínandi lampan, og tit vildu fegnir gleðast um stund í ljósi hansara.« (Jóhs. 5,35).

»Vilt tú skoða sannan Gud...«

Pól á Kletti
poulkletti@hotmail.com